İcra ve İflas Hukuku

Maaş Hesabına Bloke Konulması: Emsal Kararlar ve Hukuki Dayanaklar

Maaş hesabına konulan bloke uygulamasının hukuki sınırları, İİK m.83 çerçevesindeki maaş haczi kuralları ve Yargıtay'ın konuya ilişkin yerleşik içtihatları.

Kısaca özet

• Maaşın tamamına bloke konulamaz; İİK m.83 uyarınca yalnızca 1/4'ü haczedilebilir.
• Banka, icra dairesinin haciz müzekkeresi olmadan maaş hesabına re'sen bloke koyamaz.
• Kredi/kredi kartı borcu için bankanın takas-mahsup yoluyla maaşa el koyması, açık ve özel muvafakat olmadan geçerli değildir (Yargıtay 11. HD ve 13. HD yerleşik içtihadı).
• Emekli maaşı, 5510 sayılı Kanun m.93 gereği kural olarak haczedilemez; borçlunun sonradan verdiği yazılı muvafakat şarttır.

1. Hukuki dayanak: İİK m.83 ve 5510 s.K. m.93

İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesi, maaş, ücret, tekaüt maaşı, sigorta ve emeklilik gelirlerinin haczini düzenler. Maddeye göre bu gelirlerin en çok dörtte biri haczedilebilir. Borçlunun asgari geçim koşulları dikkate alınarak icra dairesi bu oranı daha da düşük belirleyebilir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 93. maddesi ise SGK'dan bağlanan gelir, aylık ve ödeneklerin nafaka borçları hariç haczedilemeyeceğini düzenler. Emekli maaşına konulan blokelerde bu hüküm belirleyicidir.

2. Bankanın re'sen bloke koyması hukuka aykırıdır

Uygulamada sık karşılaşılan sorun, bankanın müşterisinin kredi veya kredi kartı borcunu maaş hesabından mahsup etmesidir. Yargıtay, kredi sözleşmesinde yer alan matbu takas-mahsup hükümlerini, maaş hesabı yönünden haksız şart saymakta ve bankayı sorumlu tutmaktadır.

"Maaş hesabı üzerinde bankaya tanınan takas-mahsup yetkisi, borçlunun özgür iradesiyle her ödeme öncesinde verilmiş açık muvafakate dayanmadıkça geçersizdir." — Yargıtay 11. HD, benzer yönde 13. HD kararları.

3. Öne çıkan emsal kararlar

• Yargıtay HGK 2013/11-1088 E., 2014/1038 K. — Kredi sözleşmesindeki genel takas-mahsup hükmü, maaşın tamamına el koymayı meşrulaştırmaz; her mahsup için ayrı ve açık muvafakat aranır.
• Yargıtay 13. HD 2015/xxxx E. — Bankanın maaş hesabından yaptığı otomatik mahsupla ödettiği tutarların istirdadı (iadesi) mümkündür.
• Yargıtay 12. HD, İİK m.83 uygulaması — Haciz müzekkeresi ile dahi olsa maaşın 1/4'ünden fazlasına bloke konulamaz; fazla kısmın kaldırılması için şikayet yolu açıktır (İİK m.16).
• Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruları — Emekli maaşının tamamına konulan bloke, mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir.

4. İtiraz ve şikayet yolları

1. İcra mahkemesine şikayet (İİK m.16) — Haczin yasaya aykırı biçimde 1/4'ü aştığı durumlarda 7 gün içinde.
2. Bankaya yazılı itiraz — Muvafakatname olmadan yapılan mahsuplar için iade talebi.
3. Tüketici hakem heyeti / tüketici mahkemesi — Bireysel kredi/kredi kartı ilişkilerinde parasal sınıra göre.
4. İstirdat davası — Haksız mahsup edilen tutarların geri alınması için genel mahkemede.

5. Avukat için pratik kontrol listesi

• Hesap türü: maaş hesabı mı, vadesiz mevduat mı?
• Blokenin kaynağı: icra müzekkeresi mi, banka mahsubu mu?
• Muvafakatname var mı? Tarihi ödeme öncesi mi, sonrası mı?
• Kesinti oranı 1/4'ü aşıyor mu?
• Nafaka alacağı istisnası uygulanıyor mu?
• Emekli maaşı ise 5510 m.93 kapsamında mı?

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki mütalaa niteliği taşımaz. Somut olaylarda mutlaka bir avukata danışınız.